Cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại cho Đảng ta, nhân dân ta một di sản tư tưởng cao cả và tấm gương đạo đức cách mạng trong sáng, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, trọn đời phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Phong cách chính là con người, là kết tinh độc đáo nhất những giá trị của tư tưởng và đạo đức. Phong cách của Người là phong cách hành động, phong cách sáng tạo, giản dị mà vĩ đại, giản dị đến mức tự nhiên như chính cuộc sống của Người. Phong cách của Hồ Chí Minh có hình thức biểu hiện đa dạng, phong phú, độc đáo, sinh động mà rất gần gũi với đời thường, có sức cảm hóa, lôi cuốn hàng bao triệu triệu con người, không ngoại trừ cả sự ngưỡng mộ của bạn bè quốc tế. Cố Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng nói: “Chúng ta đều thấy sự nhất quán đến kỳ lạ ở con người của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trải qua bao biến thiên của lịch sử, sự kết hợp hài hòa của nhiều phong thái rất khác nhau ở trong một con người: Vừa dân tộc vừa quốc tế, vừa rất mực nhân từ vừa triệt để cách mạng, rất uyên bác mà lại cực kỳ khiêm tốn, rất nguyên tắc về chiến lược lại rất linh hoạt trong sách lược. Vừa nhìn xa trông rộng lại vừa thiết thực cụ thể, vừa vĩ đại lại vô cùng bình dị”. Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng là người đã dùng ngôn ngữ để vẽ lên bức chân dung về Chủ tịch Hồ Chí Minh rất đắt: “Hồ Chí Minh là người cao mà không xa, mới mà không lạ, to lớn mà không làm ra vĩ đại, chói sáng mà không làm ai choáng ngợp, mới gặp lần đầu nhưng đã cảm thấy thân thiết từ lâu”. Đó là một chỉnh thể, tạo thành một hệ thống bao gồm: Phong cách sống giản dị, thanh tao; phong cách làm việc nói đi đôi với làm; phong cách ứng xử thể hiện tầm văn hóa chuẩn mực.
Phong cách sống giản dị, thanh tao
Nhà văn Sơn Tùng từng nói: “Chuyện Bác Hồ dẫu trăm năm cũng chưa thấu ngọn nguồn”. Lối sống giản dị của Người được thể hiện trong tất cả mọi việc, trong từng bữa cơm, trong từng phong cảnh sống. Nhân kỷ niệm 80 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã viết: “Cái nhà sàn của Bác vẻn vẹn chỉ có vài ba phòng, và trong lúc tâm hồn của Bác lộng gió thời đại, thì cái nhà nho nhỏ đó cũng luôn lộng gió và ánh sáng, phảng phất hương thơm của hoa vườn. Một đời sống như vậy thanh bạch và tao nhã biết bao". Tuy nó đơn sơ, mộc mạc nhưng được Bác dành nhiều tình cảm cho tất cả các vật dụng trong đó. Từ chiếc bàn, chiếc ghế, cái giường ngủ của Bác đến chiếc ống bơ sữa bò Bác dùng để cắm bút bi, bút chì trên bàn làm việc thì ta thấy hiếm có lãnh tụ giản dị như vậy. Như nhà thơ Tố Hữu đã viết: “Nhà gác đơn sơ một góc vườn/Gỗ thường mộc mạc chẳng mùi sơn/Giường mây, chiếu cói đơn chăn gối/ Tủ nhỏ vừa treo mấy áo sờn”.
Chủ tịch Hồ Chí Minh có lối sống khiêm tốn, giản dị, gần gũi với nhân dân
Với mọi người Bác rất quan tâm và luôn chăm sóc cho những người xung quanh. Lối sống giản dị của Bác còn được thể hiện qua cả lời ăn, tiếng nói. Bác là người luôn nghĩ cho người khác. Bác thức trọn đêm để chờ tin thắng trận, nhường phần ăn của mình cho chiến sĩ bị bệnh. Bác thật là nhân hậu, cao cả. Không chỉ có thế, Bác cũng thường xuyên quan tâm đến các em nhi đồng. Bác khuyên mọi người phải biết đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau. Các cấp lớn hơn thì phải chăm lo cho dân cho nước. Bác là một người giản dị chính trực, công bằng trong mọi việc. Một vị lãnh tụ lại biết xuống ruộng làm việc cùng mọi người, chỉ dẫn tận tình về sâu, bệnh của cây lúa cho người nông dân được biết… Bác đã đi xa nhưng lời dặn dò lo cho dân, cho nước, phải biết xây dựng đất nước phát triển thì vẫn luôn còn mãi.
Bác Hồ đến thăm hội nghị phổ biến máy cấy công cụ cải tiến ở Từ Liêm, Hà Nội, tháng 7/1960. Ảnh tư liệu
Phong cách làm việc của Hồ Chí Minh: bao gồm nhiều nội dung phong phú, mà chủ yếu là: tác phong khoa học, tác phong tập thể, dân chủ và tác phong quần chúng. Tính khoa học trong công việc là quý trọng thời gian, giờ nào việc ấy, đi sâu, đi sát cơ sở, hiểu rõ ngọn ngành trước khi bắt tay vào việc, biết tôn trọng và phân công hợp lý cho từng người trong bộ máy tùy theo năng lực của họ. Biết sàng lọc và chọn lựa thông tin, thường xuyên kiểm tra việc thực hiện của cấp dưới và quần chúng. Bác là người “việc lớn không bỏ sót, việc nhỏ không coi thường, suốt đời cần – kiệm – liêm chính”.
Bác Hồ tiếp đoàn đại biểu các dân tộc Hà Giang (15.11.1965). Ảnh tư liệu
Phong cách nói và viết của Bác chân thực, súc tích, gần gũi, Bác là người có khả năng dùng cái tối thiểu để tải cái tối đa, chữ ít nhất nghĩa thì nhiều nhất “ý tại ngôn ngoại, hàm súc dư ba”, hiếm ai có khả năng dùng ngôn ngữ khoáng đạt, tự nhiên như Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong Di chúc, Bác khẳng định: Đảng ta là một đảng cầm quyền, bốn chữ “thật” trong Di chúc đã thâu tóm cốt yếu lý luận về đảng cầm quyển trong đó có cả chính trị, tư tưởng, đạo đức, văn hóa. Bốn chữ thật đó là: Thật sự tu dưỡng đạo đức cách mạng/ Thật cần, kiệm, liêm, chính/ Thật sự chí công vô tư/ Thật sự là người lãnh đạo, người đầy tớ trung thành, công bộc tận tụy của quần chúng, của nhân dân. Bốn chữ “thật” trong một đoạn văn rất ngắn nói về đảng cầm quyền chính là lý luận về Đảng của Bác Hồ.
Bác Hồ làm việc tại Nhà 54 trong Khu Phủ Chủ tịch. Ảnh tư liệu
Với công việc bộn bề của Chủ tịch nước, nhưng Bác là người đi thực tế cơ sở nhiều nhất. Đi thăm cơ sở, nơi đầu tiên Bác đến là nhà bếp, nhà vệ sinh, nơi ăn ở, sau cùng mới đến phòng khách. Bác thường động viên mọi người bằng việc thưởng huy hiệu của Người, những gương tốt này được Bác phát hiện qua báo chí và Bác kiểm tra lại thông tin trước khi tặng huy hiệu. Vì vậy, việc biểu dương đúng người, đúng việc nên tác dụng động viên rất lớn, tạo thành phong trào thi đua người tốt, việc tốt.
Phong cách ứng xử thể hiện tầm văn hóa chuẩn mực
Phong cách ứng xử với mọi người của Hồ Chí Minh thật tinh tế, và cũng thật văn hóa. Đối với con người, kể cả người lao động bình thường, Hồ Chí Minh luôn luôn thể hiện thái độ yêu thương, quý mến, không có sự cách biệt giữa lãnh tụ và quần chúng. Trong bài “Đức tình giản dị của Bác Hồ”, Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng nêu lên bốn việc rất nhỏ Bác thường làm để ca ngợi cách ứng xử giản dị, chu đáo của Bác như: “trồng cây trong vườn, viết một bức thư cho một đồng chí, nói chuyện với các cháu miền Nam, đi thăm nhà tập thể của công nhân, từ nơi làm việc đến phòng ngủ, nhà ăn”.Với người có lỗi Bác tỏ lòng khoan dung, được Bác mở đường để chuộc lỗi; với kẻ thù bằng thái độ độ lượng, kẻ thù bị Người cảm hóa. Chính vì vậy mà sức cuốn hút, cảm hóa, cảm phục, ngưỡng mộ và thôi thúc mọi người hướng tới chân, thiện, mỹ khi được tiếp xúc với Hồ Chí Minh. Văn hóa lặn sâu vào con người Bác bao dung nhân ái, vị tha. Ngay từ năm 1923, nhà thơ Xô-viết Ôxip Man-đe-xtam cũng đã có những cảm nhận rất tinh tế về Người: “Cả gương mặt Nguyễn Ái Quốc toát lên sự lịch thiệp và tế nhị. Từ Nguyễn Ái Quốc tỏa ra một nền văn hóa, không phải văn hóa châu Âu, mà có lẽ là một nền văn hóa của tương lai”..
Chủ tịch Hồ Chí Minh và Bộ trưởng Hải ngoại Pháp Marius Moutet ký bản Tạm ước Việt-Pháp ngày 14/9/1946
Phong cách ứng xử của Bác, còn được nhắc đến nhiều trong lĩnh vực đối ngoại, được xem nghệ thuật ngoại giao Hồ Chí Minh, nhiều lúc chuyển bại thành thắng. Sau khi kết thúc đàm phán với Pháp, cuối 1946 Bác về nước trên một tàu của Hải quân Pháp. Trong một tiệc chiêu đãi, Bác ngồi giữa, một bên là Đô đốc Hải quân Pháp D’Argenlieu, bên kia là Thống soái lục quân Pháp ở Viễn Đông. D’Argenlieu thị uy: “Thưa ông Chủ tịch, ông đã được đóng bộ khung rất đẹp của hải và lục quân đó!”. Người mỉm cười: “Giá trị là ở bức tranh chứ không phải bộ khung. Chính bức tranh đem lại giá trị cho bộ khung”. Chẳng thế mà, từ những năm hai mươi của thế kỷ trước, khi Nguyễn Ái Quốc còn hoạt động ở Pháp, Albert Sarraut, Bộ trưởng thuộc địa Pháp lúc đó đã thốt lên: “Con người nhìn bề ngoài có vẻ mảnh khảnh này, nhưng rồi đây là kẻ đóng đinh lên quan tài chế độ của chúng ta”, và điều đó đã đúng, năm1954 với chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, chủ nghĩa thực dân cũ đã cáo chung trên toàn thế giới.
Phong cách Hồ Chí Minh là sự kết hợp một cách nhuần nhuyễn của tư tưởng, đạo đức, phương pháp, lối sống Hồ Chí Minh, thể hiện một cách tự nhiên trong cuộc sống của Người, để Người trở thành con người toàn vẹn, với một cuộc sống trọn vẹn, xuất phát từ một triết lý nhân sinh là lấy khiêm tốn, giản dị làm nền; lấy chừng mực đức độ làm chuẩn; lấy trong sạch, thanh cao làm niềm vui; lấy gắn bó con người, thiên nhiên làm niềm say mê vô tận. Cố Chủ tịch Cuba Fidel Castro từng đưa ra nhận xét vô cùng sâu sắc về Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Đồng chí Hồ Chí Minh thuộc về một lớp người đặc biệt mà cái chết lại gieo mầm cho sự sống đời đời bất diệt, thể xác có thể hữu hạn, sự sống sinh học là giới hạn, nhưng nhân cách, trí tuệ ảnh hưởng đến muôn đời”./.
