Lấy hoạt động học của học sinh làm trung tâm

Không dừng lại ở việc đánh giá một tiết dạy theo những tiêu chí quen thuộc, buổi sinh hoạt chuyên môn hướng tới mục tiêu sâu hơn: cùng nghiên cứu cách tổ chức hoạt động học tập, tìm hiểu những khó khăn học sinh gặp phải trong quá trình tiếp nhận văn bản và đề xuất các giải pháp giúp các em đọc hiểu tác phẩm hiệu quả hơn. Trong tiết dạy chuyên đề, cô giáo Lê Thị Thuỳ Giang tập trung vào yêu cầu giúp học sinh lớp 9 tiếp cận văn bản từ đặc trưng thể loại. Qua việc tìm hiểu Nỗi niềm chinh phụ, học sinh được định hướng khám phá nội dung tác phẩm gắn với những dấu hiệu nghệ thuật tiêu biểu, từ đó từng bước nhận diện mối quan hệ giữa hình thức biểu đạt và giá trị tư tưởng, cảm xúc của văn bản. Việc dạy đọc hiểu theo đặc trưng thể loại có ý nghĩa quan trọng trong chương trình Ngữ văn theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực. Thay vì chỉ ghi nhớ nội dung hoặc tiếp nhận những kết luận có sẵn, học sinh cần được hướng dẫn cách đọc, biết quan sát chi tiết, phân tích ngôn ngữ, hình ảnh, giọng điệu và lí giải ý nghĩa của các yếu tố nghệ thuật trong chỉnh thể tác phẩm. Với định hướng ấy, tiết học trở thành cơ hội để học sinh rèn luyện năng lực đọc hiểu, tư duy phân tích, khả năng cảm thụ văn học và từng bước hình thành phương pháp tự học. Đồng thời, việc tiếp cận những nỗi niềm, tâm trạng được thể hiện trong tác phẩm còn mở ra không gian để các em bồi đắp sự đồng cảm, biết lắng nghe và trân trọng những giá trị nhân văn của văn chương.

Dự giờ để quan sát, phân tích và thấu hiểu quá trình học tập

Sau tiết dạy, các thành viên trong Tổ Ngữ văn cùng trao đổi, thảo luận trên tinh thần xây dựng, tập trung phân tích quá trình học tập thực tế của học sinh. Những vấn đề được quan tâm không chỉ là nội dung giáo viên truyền đạt hay phương pháp được sử dụng, mà còn là mức độ tham gia của học sinh, khả năng thực hiện nhiệm vụ học tập, cách các em huy động kiến thức để giải quyết vấn đề và những khó khăn nảy sinh trong quá trình đọc hiểu văn bản. Từ việc quan sát các hoạt động học tập, giáo viên có cơ hội nhận diện rõ hơn những điểm phù hợp trong cách thiết kế nhiệm vụ, tổ chức trao đổi, gợi mở tư duy và kiểm tra mức độ đạt được mục tiêu bài học. Những nội dung cần điều chỉnh cũng được đặt ra để tiếp tục hoàn thiện phương pháp dạy học, bảo đảm học sinh thực sự là chủ thể của quá trình khám phá tri thức. Tinh thần nghiên cứu bài học được thể hiện ở việc giáo viên cùng nhau tìm lời giải cho những câu hỏi thiết thực: Làm thế nào để học sinh nhận diện được đặc trưng thể loại một cách chủ động? Cách đặt câu hỏi và tổ chức hoạt động ra sao để khơi gợi tư duy thay vì dẫn dắt học sinh đến những đáp án có sẵn? Làm thế nào để kết nối kiến thức tiếng Việt, văn học và trải nghiệm của người học nhằm nâng cao chất lượng đọc hiểu? Những trao đổi chuyên môn xuất phát từ chính hoạt động học của học sinh đã giúp buổi sinh hoạt đi vào chiều sâu, gắn lí luận với thực tiễn giảng dạy và hướng tới những giải pháp có thể vận dụng trong các bài học tiếp theo.

Chia sẻ kinh nghiệm, cùng hướng tới chất lượng dạy học bền vững

Trên cơ sở phân tích tiết dạy, các thành viên trong tổ cùng nhìn nhận những ưu điểm, trao đổi những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện và đề xuất hướng điều chỉnh phù hợp. Đây là dịp để mỗi giáo viên tự soi chiếu quá trình giảng dạy của bản thân, học hỏi kinh nghiệm từ đồng nghiệp và làm giàu thêm vốn phương pháp trong tổ chức dạy học môn Ngữ văn. Đối với nội dung đọc hiểu văn bản văn học ở lớp 9, việc bám sát đặc trưng thể loại cần được triển khai đồng bộ với yêu cầu phát triển năng lực đọc độc lập của học sinh. Giáo viên cần lựa chọn hệ thống câu hỏi có tính phân hóa, thiết kế nhiệm vụ học tập rõ ràng, tạo cơ hội cho học sinh trình bày cách hiểu và bảo vệ nhận định bằng căn cứ từ văn bản. Qua đó, các em không chỉ hiểu sâu hơn tác phẩm đang học mà còn có khả năng vận dụng phương pháp đọc vào những văn bản mới.

Buổi sinh hoạt chuyên môn cũng góp phần khẳng định vai trò của tinh thần hợp tác trong đội ngũ giáo viên. Mỗi tiết dạy không chỉ là hoạt động chuyên môn của một cá nhân mà còn có thể trở thành nguồn tư liệu thực tiễn để cả tổ cùng nghiên cứu, điều chỉnh và phát triển năng lực nghề nghiệp.

Đổi mới từ mỗi bài học, lan tỏa văn hóa học tập trong nhà trường

Sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học không dừng lại ở một buổi dự giờ, nhận xét mà là quá trình liên tục gồm thiết kế bài học, tổ chức dạy học, quan sát hoạt động của học sinh, phân tích minh chứng và điều chỉnh phương pháp. Khi được thực hiện thường xuyên, cách làm này góp phần xây dựng môi trường chuyên môn dân chủ, cởi mở, nơi giáo viên cùng chia sẻ trách nhiệm đối với chất lượng học tập của học sinh.

Từ tiết dạy chuyên đề Ngữ văn 9 của cô giáo Lê Thị Thuỳ Giang, Tổ Ngữ văn tiếp tục khẳng định quyết tâm đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng sinh hoạt chuyên môn và thực hiện hiệu quả định hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học.

Mỗi tiết dạy là một cơ hội nghiên cứu; mỗi buổi sinh hoạt chuyên môn là một hành trình học hỏi; mỗi sự điều chỉnh trong cách dạy đều hướng tới mục tiêu giúp học sinh học tập tích cực, chủ động và tiến bộ hơn. Đó cũng chính là ý nghĩa thiết thực của đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học trong hành trình nâng cao chất lượng giáo dục hiện nay.